Crkva Rodjenje Hristovo gradjena je 1834.
Opis
godine, u Pirotu. Sagradjena je nedaleko od mesta na kome je postojala stara crkva gradjena u XIV veku. Podignuta je za vreme turskog sultana Abdula Mahmuta, u blizini rečice Bokludže koja je proticala kroz centar grada. Hram je podignut prilozima samih Piroћanaca.
Prvobitni hram iz 1834. godine trajao je samo dvadeset godina. Bio je sagradjen od slabog materijala i postao je sklon padu, usled čestih poplava i jednog požara koji ga je u vreme Niške bune 1841. godine prilično oštetio. Zato su bogoljubivi Piroћanci rešili da na istom mestu podignu hram od jače gradje. Zauzimanjem grčkog mitropolita Antima, carska dozvola – ferman stigla je u Pirot 1855. godine. a hram je bio gotov sledeћe godine.
Spolja crkva pripada bazikalnom tipu gradnje sa arkadnim tremom. U izvornom obliku crkva je sa spoljne strane (severna, zapadna i južna) imala otvoren trem. Dužina severnog i južnog trema iznosila je 24 m, a zapadnog 26 m. Bočni hodnici bili su široki 3 m, a zapadni 4 m. Konstrukcija trema bila je od drveta a oslonac su činili drveni stubovi sa profilisanim kapitelima-jastucima, spojeni okovanim daskama, dugačkim oko 1 m. Iznad pet lučnih bifoklanih prozora je ikona u lučnoj niši sa scenom Hristovog rodjenja. Krov je dvoslivni bez kupole. Iza hrama, severno i južno od ulaza, vode stepenice za žensku crkvu a prema severnim stepenicama nalaze se stepenice koje vode iz porte sa zapadne strane hrama, takodje u žensku crkvu.
Unutrašnjost crkve je sa šest drvenih stubova koji su premalterisani tako da imitiraju kamen. Stubovi podupiru svod crkve a pri vrhu su sa drvenom rezbarijom sa likovima andjela, jelena i ptica. Poluobličasti svod je kasnije zatvoren ravnom tavanicom, izvedenom užljebljivanjem dekorativnih šašovica. Zidovi hrama nisu živopisani, na njima su okačene ikone na platnu, a na perimetralnim zidovima islikane su u sivomrkim tonovima kompozicije religioznog sadržaja i stojeћe figure svetaca. Autor ovog slikanog opusa je akademski slikar Čedomir Krstiћ, rodom iz Pirota.
Ikonostas i ikone su izradili majstori iz bugarskog grada Samokov koji je nekada pripadao Peћkoj patrijaršiji. Piroћanci nisu štedeli na njihovoj izradi. Jedan deo ikona je direktno poručivan iz ovog ikonopisačkog grada, a bilo je i majstora koji su u prvim godinama radili u samoj crkvi.
U crkvenom dvorištu nalazi se zvonara koja je podignuta 1906. godine. Zvono koje se nalazi u njoj dar je Dimitrija i Katarine Ilidžanoviћ iz Niša, zeta i ћerke velikog pirotskog prote Dimitrija Cvetkoviћa, za večitu uspomenu na njenog plemenitog oca. Teško je 472 kilograma. Crkveni dom sagradjen je 1935. godine.
Deo fonda preuziman je 1987, 2004, 2010, 2013. godine zapisnicima od Skupštine opštine Pirot (Knjiga prijema br. 404, 426, 441, 482).
Fond je fragmentarno sačuvan. Uradjen je popis knjiga. Mikrofilmovane su Matične knjige rodjenih 1878–1909. i Matične knjige umrlih 1878–1905.
Sadrži gradju za period 1878–1944, 18 knjiga (1,03 m).
Knjige 1878–1944:
• Matične knjige rodjenih 1878–1944, 9 knj.
• Matične knjige venčanih 1878–1906, 2 knj.
• Matične knjige umrlih 1878–1913, 7 knj.
U nedostatku obaveštajnih sredstava služi: popis knjiga
Prvobitni hram iz 1834. godine trajao je samo dvadeset godina. Bio je sagradjen od slabog materijala i postao je sklon padu, usled čestih poplava i jednog požara koji ga je u vreme Niške bune 1841. godine prilično oštetio. Zato su bogoljubivi Piroћanci rešili da na istom mestu podignu hram od jače gradje. Zauzimanjem grčkog mitropolita Antima, carska dozvola – ferman stigla je u Pirot 1855. godine. a hram je bio gotov sledeћe godine.
Spolja crkva pripada bazikalnom tipu gradnje sa arkadnim tremom. U izvornom obliku crkva je sa spoljne strane (severna, zapadna i južna) imala otvoren trem. Dužina severnog i južnog trema iznosila je 24 m, a zapadnog 26 m. Bočni hodnici bili su široki 3 m, a zapadni 4 m. Konstrukcija trema bila je od drveta a oslonac su činili drveni stubovi sa profilisanim kapitelima-jastucima, spojeni okovanim daskama, dugačkim oko 1 m. Iznad pet lučnih bifoklanih prozora je ikona u lučnoj niši sa scenom Hristovog rodjenja. Krov je dvoslivni bez kupole. Iza hrama, severno i južno od ulaza, vode stepenice za žensku crkvu a prema severnim stepenicama nalaze se stepenice koje vode iz porte sa zapadne strane hrama, takodje u žensku crkvu.
Unutrašnjost crkve je sa šest drvenih stubova koji su premalterisani tako da imitiraju kamen. Stubovi podupiru svod crkve a pri vrhu su sa drvenom rezbarijom sa likovima andjela, jelena i ptica. Poluobličasti svod je kasnije zatvoren ravnom tavanicom, izvedenom užljebljivanjem dekorativnih šašovica. Zidovi hrama nisu živopisani, na njima su okačene ikone na platnu, a na perimetralnim zidovima islikane su u sivomrkim tonovima kompozicije religioznog sadržaja i stojeћe figure svetaca. Autor ovog slikanog opusa je akademski slikar Čedomir Krstiћ, rodom iz Pirota.
Ikonostas i ikone su izradili majstori iz bugarskog grada Samokov koji je nekada pripadao Peћkoj patrijaršiji. Piroћanci nisu štedeli na njihovoj izradi. Jedan deo ikona je direktno poručivan iz ovog ikonopisačkog grada, a bilo je i majstora koji su u prvim godinama radili u samoj crkvi.
U crkvenom dvorištu nalazi se zvonara koja je podignuta 1906. godine. Zvono koje se nalazi u njoj dar je Dimitrija i Katarine Ilidžanoviћ iz Niša, zeta i ћerke velikog pirotskog prote Dimitrija Cvetkoviћa, za večitu uspomenu na njenog plemenitog oca. Teško je 472 kilograma. Crkveni dom sagradjen je 1935. godine.
Deo fonda preuziman je 1987, 2004, 2010, 2013. godine zapisnicima od Skupštine opštine Pirot (Knjiga prijema br. 404, 426, 441, 482).
Fond je fragmentarno sačuvan. Uradjen je popis knjiga. Mikrofilmovane su Matične knjige rodjenih 1878–1909. i Matične knjige umrlih 1878–1905.
Sadrži gradju za period 1878–1944, 18 knjiga (1,03 m).
Knjige 1878–1944:
• Matične knjige rodjenih 1878–1944, 9 knj.
• Matične knjige venčanih 1878–1906, 2 knj.
• Matične knjige umrlih 1878–1913, 7 knj.
U nedostatku obaveštajnih sredstava služi: popis knjiga
Kategorija
Arhivski fondovi 1918 – 1941.