Manastir Svetog Djordja pored sela Temska je zadužbina srpske vlastelinske porodice Dejanoviћ koja ga je podigla na temeljima crkve iz XI veka.
Opis
Braћa Dejanoviћ, Jovan, Dragaš i Konstantin bili su sestriћi srpskog cara Dušana. Izgradili su novi manastir u XIV veku koji je u vreme turske vladavine više puta pustošen i razaran. Današnji manastir Svetog Djordja pored sela Temska izgradjen je polovinom XVI veka, ali se ne zna pouzdano ko je bio ktitor. Zidan je belutkom i lomljenim kamenom, a prekriven kamenim pločama od škriljaca. Najznačajniji deo manastirske celine je gradjevina koju čine trem, priprata i crkva. Crkva je trikonhalne osnove uprošћenog moravskog tipa, sa osmostranom kupolom, dužine 19,5 m, širine 6 m i visine 9 m, zidana najverovatnije oko 1575. godine. Prema fresko natpisima, zna se da je živopisana 1576. godine zaslugom igumana Zaharija. Zografi su izveli programski opsežnu fresko celinu. Posebno se ističu scene Uspenija Bogorodice, polaganje Hrista, Strašni sud i legende iz života Svetog Djordja. Pravougaona priprata je dozidana 1654. godine u vreme igumana Simeona. Zbog zaštite fasadnog ukrasa, pred pripratom je 1928. godine napravljen drveni trem. U manastiru ima dvadestak natpisa različito datiranih. Postoje i natpisi ugrebani u živopis fasade, ili crnim mastilom utisnuti na same freske. Stalni monaški život ostavio je i materijalne tragove: može se pratiti ne samo na osnovu obnova manastira i gradnji triju konaka u porti, veћ i zahvaljujuћi dugogodišnjem radu škole u konaku polovinom XIX veka. U vreme igumana Visariona 1735. godine uradjen je ikonostas ukrašen duborezom, ali su manastir ubrzo potom opustošili Turci. Bogomolja je oživela tek 1836. godine kada je u nju iz Hilandara došao jeromonah Kesarije koji je postao iguman. Od tog vremena Temački manastir je godinama bio ključno žarište u borbama za oslobodjenje od turskog ropstva. Kesarija su 1876. godine ubili Arnauti. Kao važan duhovni centar, manastir je u Kesarijevo vreme imao istaknuto prosvetiteljski zanačaj. Posle Oktobrske revolucije u Rusiji u njemu je bilo smešteno oko 40 ruskih monahinja koje su donele mnoštvo knjiga i ikona, od kojih je sačuvan samo manji deo. Manastirska slava je Djurdjic (16. novembar). Pod zaštitom je države od 1948. godine.
Deo fonda preuzet je 2010. godine zapisnikom od Skupštine opštine Pirot (Knjiga prijema br. 458).
Fond je fragmentarno sačuvan. Uradjen je popis knjiga. Mikrofilmovan je u celosti.
Sadrži gradju za period 1878–1910, 3 knjige (0,18 m).
Knjige 1878–1910:
• Matična knjiga rodjenih 1878–1906, 2 knj.
• Matična knjiga umrlih 1878–1910, 1 knj.
U nedostatku obaveštajnih sredstava služi: popis knjiga.
Deo fonda preuzet je 2010. godine zapisnikom od Skupštine opštine Pirot (Knjiga prijema br. 458).
Fond je fragmentarno sačuvan. Uradjen je popis knjiga. Mikrofilmovan je u celosti.
Sadrži gradju za period 1878–1910, 3 knjige (0,18 m).
Knjige 1878–1910:
• Matična knjiga rodjenih 1878–1906, 2 knj.
• Matična knjiga umrlih 1878–1910, 1 knj.
U nedostatku obaveštajnih sredstava služi: popis knjiga.
Kategorija
Arhivski fondovi 1918 – 1941.